Ô Trấn (Wuzhen) – Cẩm nang du lịch cổ trấn Giang Nam từ A-Z

Ô Trấn – 乌镇 (Wūzhèn) nằm ở phía bắc thành phố Đồng Hương, tỉnh Chiết Giang, giữa vùng đồng bằng Hàng Gia Hồ, nơi mạng lưới sông ngòi của lưu vực Thái Hồ chằng chịt như những đường chỉ trên một tấm lụa. Cổ trấn nằm gần Đại Vận Hà Kinh–Hàng, ở vùng tiếp giáp Chiết Giang – Giang Tô, không xa Hàng Châu, Thượng Hải và Tô Châu. Đây là một trong những cổ trấn tiêu biểu nhất của vùng Giang Nam, nổi tiếng với hình ảnh nhà trắng tường xám, mái ngói đen, cầu đá, hành lang ven sông và những căn nhà dựng sát mặt nước.

Tư liệu địa phương ghi nhận Ô Trấn có lịch sử văn minh hơn 7.000 năm và lịch sử hình thành trấn khoảng 1.300 năm; Ô Trấn cổ trấn hiện là khu du lịch quốc gia 5A và từng được gọi là “nơi ở ven nước cuối cùng của Trung Quốc”.

Nhưng nếu chỉ gọi Ô Trấn là “cổ trấn đẹp nhất Trung Quốc” thì vẫn còn thiếu bởi Ô Trấn không chỉ sống bằng quá khứ. Ngày nay, nơi đây đồng thời là địa điểm thường niên của Hội nghị Thượng đỉnh Ô Trấn thuộc Hội nghị Internet Thế giới, khiến một thị trấn với những mái nhà hàng trăm năm tuổi trở thành nơi bàn về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, công nghệ và tương lai của nhân loại. Đó chính là điều thú vị nhất ở Ô Trấn với một nửa thuộc về quá khứ, một nửa đã bước vào tương lai.

Từ vùng biên Ngô – Việt đến cổ trấn Giang Nam

Ô Trấn không phải một thị trấn được dựng lên chỉ để phục vụ du lịch, lịch sử nơi đây lâu hơn rất nhiều. Từ thời Xuân Thu, vùng đất này từng nằm ở khu vực biên giới giữa Ngô và Việt. Nước Ngô từng đóng quân tại đây để phòng thủ trước Việt, vì thế nơi này từng được gọi là “Ô Thú” (乌戍). Đến thời Tần – Hán, Ô Trấn lại bị chia thành hai khu vực bởi con sông nay gọi là Thị Hà: phía tây là Ô Đôn (乌墩), phía đông là Thanh Đôn (青墩). Hai bên thuộc những đơn vị hành chính khác nhau và trong nhiều thế kỷ từng lần lượt chịu sự quản lý của Hồ Châu, Gia Hưng và Tô Châu. Mãi về sau, hai khu vực Ô Trấn và Thanh Trấn mới dần hợp nhất thành Ô Trấn ngày nay. Chính lịch sử “một thị trấn, hai bờ sông, nhiều lần đổi địa giới” ấy tạo nên một đặc điểm rất riêng của Ô Trấn: nước không chỉ là cảnh quan mà còn là đường biên của lịch sử – nước chia đôi thị trấn rồi nước lại nối chúng lại.

Giá trị của Ô Trấn trước hết nằm ở cấu trúc đô thị sông nước được hình thành trong thời gian dài. Nhà ở, cửa hàng, cầu đá, đường lát đá và bến nước được xây dựng theo hệ thống sông rạch tự nhiên. Nhiều công trình truyền thống nằm trực tiếp bên mặt nước, tạo thành kiểu không gian đặc trưng của các cổ trấn Giang Nam. Bên cạnh kiến trúc, Ô Trấn còn lưu giữ nhiều ngành nghề truyền thống như dệt lụa, nhuộm vải xanh, chế tác gỗ, làm đồ tre, sản xuất rượu và các nghề thủ công phục vụ đời sống địa phương.

Ô Trấn cũng không chỉ dựa vào cảnh quan cổ trấn để phát triển du lịch, từ cuối thế kỷ XX địa phương bắt đầu triển khai một chương trình bảo tồn và cải tạo quy mô lớn, trong đó chú trọng khôi phục nhà cổ, nạo vét hệ thống sông, xử lý hạ tầng kỹ thuật và hạn chế tình trạng phát triển thương mại thiếu kiểm soát. Trang du lịch chính thức của Ô Trấn gọi phương thức này là “Wuzhen model”, tức mô hình bảo tồn và phát triển cổ trấn kết hợp giữa bảo vệ kiến trúc lịch sử với phát triển du lịch.

Đông Sách và Tây Sách – nên đi khu nào ở Ô Trấn?

Đây là câu hỏi quan trọng nhất khi lên kế hoạch du lịch Ô Trấn vì hai khu vực nổi tiếng nhất là Đông Sách (东栅) và Tây Sách (西栅). 

Đông Sách được mở cửa chính thức từ năm 2001, khu vực này thiên về tham quan văn hóa, với những ngôi nhà ven sông, xưởng thủ công, nhà cổ, bảo tàng dân gian và các hoạt động biểu diễn truyền thống. Website chính thức của Ô Trấn mô tả Đông Sách là khu vực có phong vị thủy hương tương đối nguyên vẹn, đời sống địa phương đậm nét, nhiều xưởng thủ công và cửa hàng truyền thống và đây cũng là nơi thích hợp để đi vào ban ngày.

Bạn có thể bắt đầu từ Thần Tài Loan, đi qua Giang Nam Bách Sàng Quán, Giang Nam Dân Tục Quán, xưởng rượu Tam Bạch, xưởng nhuộm Hoành Nguyên Thái, Giang Nam Mộc Điêu Quán, nhà cũ Mậu Thuẫn, Tu Chân Quán, sân khấu cổ rồi đến Hiệu cầm đồ Hội Nguyên. Những địa điểm này không chỉ để “check-in” mà chúng còn kể về cách người Giang Nam từng sống – làm rượu, nhuộm vải, chạm khắc gỗ, buôn bán, học hành, cưới hỏi và thờ cúng. Tư liệu về Ô Trấn cũng ghi nhận nơi đây hiện có 31 hạng mục di sản văn hóa phi vật thể ở các cấp độ khác nhau, từ phong tục dân gian, nghệ thuật truyền thống đến nghề thủ công và sân khấu.

Nếu Đông Sách giống một trang sách lịch sử mở giữa ban ngày thì Tây Sách là Ô Trấn khi trời xuống. Tây Sách rộng khoảng 4,92 km², được tạo thành bởi 12 đảo nhỏ bao quanh bởi nước, với hơn 9.000 m đường thủy và 72 cây cầu cổ. Khu phố cổ dài khoảng 1,8 km, hai bên là những dãy nhà thủy các kéo dài theo dòng sông.

Ô Trấn về đêm

Có lẽ không nơi nào khiến người ta hiểu rõ hơn câu “Giang Nam yên vũ” như Ô Trấn sau khi trời tối. Ánh đèn không rực rỡ như đô thị hiện đại mà chúng nằm thấp, vàng và dịu, phản chiếu trên mặt nước. Những mái nhà màu đen trở thành những mảng bóng, còn các cây cầu đá hiện ra từng lớp trong màn sương.

Một chiếc thuyền ô bồng chầm chậm đi qua, người chèo thuyền cúi xuống, mái chèo chạm nước, một vòng sóng nhỏ mở ra rồi biến mất. Các nền tảng du lịch Trung Quốc hiện cũng xem Tây Sách về đêm và trải nghiệm thuyền là một trong những hoạt động tiêu biểu nhất tại Ô Trấn. Website chính thức hiện công bố thuyền ghép Tây Sách 60 NDT/người/lượt, thuyền riêng tối đa 8 người có mức giá khác nhau; Đông Sách có thuyền ghép 30 NDT/người/lượt.

Nếu có thời gian thì mọi người đừng chỉ đi dọc phố cổ mà hãy dành thời gian cho những địa điểm kể được câu chuyện về con người Ô Trấn. Nhà cũ Mậu Thuẫn (茅盾故居) là nơi nhà văn Mậu Thuẫn, tên thật Thẩm Nhạn Băng, sinh sống trong những năm đầu đời. Đây là một công trình dân cư Giang Nam thời Thanh và hiện là đơn vị bảo vệ di tích văn hóa trọng điểm cấp quốc gia. Hoặc có thể đến Tu Chân Quán (修真观) có lịch sử từ thời Bắc Tống, được lập từ năm 998 – đối diện đạo quán là sân khấu cổ, nơi từng diễn các loại hình sân khấu dân gian địa phương. Giang Nam Bách Sàng Quán cũng lưu giữ hàng chục bộ giường cổ Minh – Thanh và cận đại, trong đó có những chiếc giường chạm khắc cực kỳ công phu. Hoặc đến Mộc Tâm Mỹ Thuật Quán – nơi lại đưa Ô Trấn sang một tầng văn hóa hoàn toàn khác: hội họa, văn chương và ký ức của một nghệ sĩ hiện đại. Bảo tàng trưng bày tranh, bản thảo và tư liệu của Mộc Tâm, tạo nên một khoảng lặng rất khác giữa cổ trấn.

Ô Trấn thuộc vùng văn hóa Ngô và tiếng địa phương thuộc nhóm phương ngữ Ngô khu vực Thái Hồ, có quan hệ gần với các phương ngữ được sử dụng ở Tô Châu, Thượng Hải và một số địa phương lân cận. Trong đời sống truyền thống, nghề trồng dâu nuôi tằm và sản xuất tơ lụa từng giữ vị trí quan trọng đối với kinh tế địa phương. Vì vậy Ô Trấn thường được giới thiệu bằng hai cách gọi “vùng đất cá gạo” và “phủ tơ lụa”, phản ánh hai ngành kinh tế truyền thống của vùng Giang Nam.

Một trong những nghề thủ công nổi tiếng nhất của Ô Trấn là nhuộm vải xanh, theo tài liệu của Trung ương Trung Quốc thì Ô Trấn là một trong những nơi có nguồn gốc của kỹ thuật nhuộm vải xanh in hoa, với lịch sử phát triển kéo dài từ thời Hán – Tấn, phát triển trong thời Tống – Nguyên và đạt đến giai đoạn thịnh hành vào thời Minh – Thanh. Ngoài vải nhuộm xanh, Ô Trấn còn có nghề dệt lụa, làm bút Hồ, giày vải, lược, chạm khắc gỗ và tre.

Ăn gì ở Ô Trấn?

Ẩm thực Ô Trấn mang đặc điểm chung của vùng Giang Nam: sử dụng nhiều nguyên liệu từ sông nước, gạo, đậu tương và các loại gia vị lên men. Một số sản phẩm địa phương nổi tiếng gồm cá nước trắng, nước tương thủ công, rượu Tam Bạch, bánh Gù Tẩu, trà đậu hun khói và bánh Định Thắng. Ngoài ra mì thịt dê Ô Trấn cũng là một món ăn được chính quyền và các nguồn giới thiệu văn hóa địa phương nhắc đến như một đặc sản tiêu biểu. Kỹ thuật chế biến thịt dê ở Ô Trấn sử dụng thịt dê Hồ Dương, kết hợp với rượu vàng, nước tương, đường phèn, táo đỏ và các loại gia vị rồi hầm trong thời gian dài.

Nên đi Ô Trấn bao lâu và vào thời gian nào?

Nếu mục tiêu chính là tham quan các điểm lịch sử, chúng ta có thể dành một ngày cho Ô Trấn, trong đó ưu tiên Đông Sách vào ban ngày rồi sang Tây Sách vào buổi chiều và tối. Tuy nhiên nếu muốn tham quan kỹ các bảo tàng, nhà cổ, công trình tôn giáo và trải nghiệm cảnh quan Tây Sách sau khi lên đèn thì nên ở lại một đêm. Cách phân chia phổ biến và hợp lý nhất là dành nửa ngày hoặc một buổi cho Đông Sách, sau đó chuyển sang Tây Sách và dành phần thời gian còn lại cho khu vực này.

Ô Trấn thuộc vùng khí hậu cận nhiệt đới gió mùa, có mùa xuân ẩm, mùa mưa kéo dài vào khoảng cuối xuân – đầu hè, mùa hè nóng ẩm và mùa thu tương đối dễ chịu. Mỗi mùa tạo ra một diện mạo khác nhau cho cổ trấn, nhưng nếu ưu tiên việc đi bộ tham quan và chụp ảnh ngoài trời thì mùa thu thường thuận lợi hơn mùa hè, mùa mưa có thể khiến cảnh quan sông nước đẹp hơn về mặt thị giác nhưng cũng làm việc di chuyển ngoài trời bất tiện hơn.

Ô Trấn hiện được phát triển như một khu du lịch văn hóa quy mô lớn, với hai khu tham quan chính là Đông Sách và Tây Sách cùng hệ thống lưu trú, nhà hàng, bảo tàng, biểu diễn nghệ thuật và các hoạt động văn hóa. Ngoài Hội nghị Internet Thế giới, từ năm 2013 Ô Trấn còn tổ chức Lễ hội Kịch Ô Trấn, góp phần đưa nghệ thuật sân khấu đương đại vào đời sống văn hóa của cổ trấn. Chính sự kết hợp giữa bảo tồn kiến trúc lịch sử, du lịch, nghệ thuật và công nghệ đã khiến Ô Trấn trở thành một trường hợp đặc biệt trong quá trình phát triển các cổ trấn lịch sử ở Trung Quốc./.