Thoạt nhìn chỉ là pavilion đá nhỏ cạnh Basilica of Santo Niño, nhưng Magellan’s Cross là nơi lịch sử Philippines rẽ ngoặt – giữa niềm tin, quyền lực và tranh cãi.

Nếu lần đầu đến thành phố Cebu, rất có thể chúng ta sẽ được dẫn tới hai điểm nằm sát nhau là Basilica of Santo Niño và một công trình bát giác nhỏ bằng đá san hô trông khá khiêm tốn, gọi là Magellan’s Cross Pavilion. Thoạt nhìn nơi này giống một kiosk cổ hơn là một “điểm phải check-in”, nhưng chính ở đây lại tồn tại một trong những câu chuyện gây tranh luận nhất của lịch sử Philippines bắt đầu.

Một cây thập giá và hành trình vòng quanh thế giới

Theo ghi chép của Antonio Pigafetta, nhà du hành đi cùng đoàn thám hiểm của Ferdinand Magellan, vào tháng 4 năm 1521, khi đoàn thuyền Tây Ban Nha cập bến Cebu, một cây thập giá gỗ đã được dựng lên giữa quảng trường. Với người châu Âu lúc đó thì việc dựng thập giá không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo mà còn là dấu mốc cho sự hiện diện, niềm tin và cả quyền lực.

Sự kiện này gắn liền với việc Rajah Humabon, thủ lĩnh Cebu cùng gia đình và hàng trăm người dân được rửa tội – một cột mốc thường được xem là khởi đầu của Ki-tô giáo tại Philippines.

Lịch sử Công giáo từ Cebu

Công giáo đến Philippines gắn liền với những chuyến hải hành của người Tây Ban Nha trong thế kỷ 16 và Cebu chính là điểm khởi đầu. Năm 1521 đoàn thám hiểm của Ferdinand Magellan đặt chân lên Cebu, dựng thập giá và thực hiện những lễ rửa tội đầu tiên, mở ra sự hiện diện của Kitô giáo trên quần đảo này. Dù hành trình ấy bị gián đoạn sau cái chết của Magellan, người Tây Ban Nha quay lại Cebu năm 1565 và từ đây, Công giáo dần lan rộng khắp Philippines. Vì vậy Cebu không chỉ là một thành phố du lịch, mà còn được xem như cái nôi lịch sử của Công giáo Philippines – niềm tin, quyền lực thuộc địa và bản sắc bản địa lần đầu giao thoa để rồi định hình nên một đất nước có bản sắc tôn giáo rất riêng cho đến hôm nay.

Thập giá của Magellan là thật hay chỉ là biểu tượng?

Nhiều nhà sử học cho rằng: Cây thập giá nguyên gốc của Magellan có thể đã bị phá hủy chỉ vài tuần sau đó khi người Cebu quay lưng với người Tây Ban Nha sau trận Mactan (chỗ Magellan thiệt mạng). Cây thập giá hiện nay rất có thể là một thập giá khác, được dựng lên khi người Tây Ban Nha quay lại Cebu năm 1565, gắn với các tu sĩ dòng Augustinô, đặc biệt là Fray Martín de Rada – người sau này được gọi là “Tông đồ của Cebu” vì bảo vệ người bản địa khỏi sự lạm quyền của chính quyền thuộc địa. Nói cách khác, Magellan’s Cross ngày nay có thể không phải là “thập giá của Magellan” theo nghĩa vật chất mà chỉ là biểu tượng.

Vì sao phải xây cả một pavilion để che chở cây thập giá?

Trong nhiều thế kỷ thì người dân tin rằng cây thập giá này mang quyền năng linh thiêng, họ bẻ gỗ, cạo mảnh nhỏ mang về làm bùa hộ mệnh, đến mức cây thập giá bị hư hại nghiêm trọng. Để bảo vệ nó vào năm 1834, chính quyền Giáo hội đã cho xây pavilion bát giác bằng đá san hô và bọc cây thập giá gốc bên trong một lớp gỗ tindalo cứng hơn.

Trên trần pavilion, chúng ta sẽ thấy một bức tranh lớn mô tả: lễ rửa tội của Rajah Humabon và cảnh dựng thập giá tại Cebu. Dù không biết chính xác năm vẽ nhưng bức tranh này đã xuất hiện ít nhất từ thập niên 1960 và trở thành một phần ký ức thị giác của Cebu. Ngày nay khi đến đây, chúng ta sẽ thấy người dân địa phương thắp nến, cầu nguyện; người bán nến múa Sinulog bên ngoài vừa bán vừa dâng lễ; du khách tò mò đứng xem, chụp ảnh, đọc bảng thông tin.

Năm 2021, Magellan’s Cross Pavilion cùng với Basilica of Santo Niño chính thức được công nhận là National Cultural Treasure của Philippines. Cebu từ một cảng đảo địa phương đã bước vào dòng chảy toàn cầu, trong hành trình vòng quanh thế giới đầu tiên của loài người.