Nằm nép mình giữa những sườn núi Kavkaz Lớn và dòng sông Kish hiền hòa, Sheki là thị trấn cổ hơn 2.700 năm tuổi vẫn lưu giữ nhịp sống yên bình và vẻ đẹp quyến rũ của một “viên ngọc phương Đông”. Trái tim của Sheki chính là Cung điện Khan, một công trình lộng lẫy với những ô cửa kính màu Shebeke tinh xảo…

Nếu cả nhà đang lên kế hoạch cho một chuyến du lịch Azerbaijan thì nhất định một địa điểm không thể bỏ qua chính là Sheki – một thị trấn cổ nằm bên sườn núi Caucasus hùng vĩ, vùng đất mà lịch sử, văn hóa và thiên nhiên hòa quyện một cách vô cùng nhịp nhàng. Và nổi bật nhất tại Sheki chính là Cung điện Shaki Khans, từng là nơi nghỉ hè của các vị Khan Sheki và ngày nay trở thành biểu tượng kiến trúc độc đáo và là Di sản Thế giới UNESCO từ năm 2019.

Sheki tọa lạc ở phía tây bắc Azerbaijan, trên cao 632 mét so với mực nước biển, bên bờ sông Kish và dọc theo các sườn núi của dãy Greater Caucasus. Thành phố cổ Sheki đã hơn 2700 tuổi và từng là trung tâm giao thương quan trọng trên con đường tơ lụa, nối liền Đông – Tây với các tuyến buôn bán, nghề thủ công truyền thống và sản xuất lụa nổi tiếng. Cung điện Shaki Khans được xây dựng vào cuối thế kỷ XVIII dưới triều đại Muhammad Husayn Khan Mushtaq. Nó được đặt trên phần cao nhất của thành phố bên trong pháo đài Shaki, vừa để phòng thủ vừa để tận hưởng cảnh quan thiên nhiên xung quanh.

Cung điện là một tòa nhà hai tầng được thiết kế theo truyền thống nhà ở Sheki nhưng khác biệt với những chi tiết trang trí tinh xảo. Mặt tiền phía nam nổi bật với các cửa vòm sâu, ban công trang trí muqarnas và các tấm lưới gỗ (shebeke) kết hợp kính màu, tất cả được lắp ghép mà không dùng đinh hay keo. Những bức tường nội thất được trang trí toàn bộ bằng tranh tường sgraffito với họa tiết hoa lá, cảnh săn bắn và chiến trận, mang màu sắc cực kỳ sống động.

Điều thú vị là các họa tiết trên mặt tiền phía nam gợi nhớ đến một tấm thảm phương Đông khổng lồ đầy màu sắc và đối xứng. Trong khi đó mặt tiền phía bắc và các phía khác đơn giản hơn, nhưng vẫn giữ được sự cân đối và hài hòa với tổng thể công trình. Cung điện cũng có sân trong với ba bậc thềm, đài phun nước và hai cây Dẻ Quạt già tạo không gian thanh bình và thoáng đãng. Các tầng phục vụ các mục đích khác nhau: tầng trệt dành cho quan lại và khách đến thỉnh cầu, tầng trên là nơi ở của Khan cùng gia đình và khách quý.

Cung điện trải qua nhiều lần phục hồi từ thế kỷ XIX đến nay, lần phục hồi gần đây nhất (2002~2004) được thực hiện với sự hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới và các chuyên gia Đức nhằm bảo tồn cả kiến trúc, tranh tường và các tấm lưới gỗ mà vẫn giữ nguyên vẻ đẹp lịch sử. Hệ thống mái, sàn và các chi tiết nội thất được gia cố, các vết nứt và hư hỏng được phục hồi đồng thời xây dựng thêm hệ thống chống ẩm và cơ sở hạ tầng cho bảo tàng.

Nếu mọi người chỉ có một lần đến Cung điện Khan Sheki thì hãy chọn buổi chiều muộn để tham quan. Vào mùa hè khoảng 5 giờ chiều là thời điểm lý tưởng nhất. Ánh nắng chiều chiếu qua cửa kính màu Shebeke sẽ tạo nên một tấm thảm ánh sáng lung linh trên sàn nhà, đẹp tới mức chúng ta sẽ muốn đứng yên một lúc để ngắm. Nếu không, buổi sáng sớm cũng là lúc tuyệt vời vì vừa mát mẻ, vừa ít khách, chụp ảnh mặt tiền sẽ không bị “người qua lại” làm phiền. Nếu có thời gian hãy thử tham quan cung điện hai lần, một lần vào sáng sớm để chụp ảnh và một lần vào chiều để khám phá bên trong.

Bước vào cung điện chúng ta sẽ được dẫn qua từng phòng, bắt đầu từ tầng dưới rồi đi lên tầng trên bằng cầu thang hẹp và khá dốc. Tour đi theo một vòng cố định không thể quay lại, nên hãy chắc chắn xem hết mọi chi tiết chúng ta muốn và đặt hết câu hỏi ngay lần đầu. Thường chúng ta chỉ ở bên trong 15–20 phút, đủ để mê mẩn trước vẻ đẹp của Shebeke, muqarnas, và những bức tranh tường cổ. Bên ngoài mọi người có thể chụp ảnh thoải mái nhưng bên trong là cấm tuyệt đối có camera giám sát khắp nơi. Hồi 2017, chúng ta còn có thể chụp bên trong Nhà Shekikhanovs nhưng giờ thì không còn nữa nên đừng thử, vì sẽ bị phạt rất nặng!

Sau khi “say bye” với Cung điện Khan mọi người hãy ghé Nhà Shekikhanovs (hoặc đảo ngược thứ tự tham quan từ thích), đây là cung điện thứ hai dù ít xa hoa hơn nhưng vẫn ấn tượng với một phòng tiếp khách được trang trí công phu. Đây không phải cung điện mùa đông mà là nơi ở quanh năm của các thành viên gia đình Khan. Nhà Shekikhanov nằm cách cung điện chính 15 phút đi bộ xuống dốc, qua khu Sari Toprak với đường đá cuội uốn lượn, xưởng lụa cũ và những ngôi nhà gạch – đá cổ kính. Đi giữa những con phố này chúng ta sẽ như được lạc vào quá khứ của Sheki, chốn từng là trung tâm giao thương trên Con đường Tơ lụa với kiến trúc, nghệ thuật và đời sống hòa quyện với thiên nhiên.

Và thật ra thì, Sheki không chỉ nổi tiếng với Cung điện Khan mà chính bản thân thị trấn cũng là một điểm đến đáng nhớ!