Cùng Nhà Xô khám phá Kung Fu Nuns ở Ladakh – những tỳ kheo Ni Phật giáo Drukpa luyện võ, bảo vệ cộng đồng và sống xanh giữa Himalaya.

Buổi sáng ở Ladakh khi ánh nắng đầu ngày vừa chạm lên những sườn núi trơ trụi, người ta có thể bắt gặp một khung cảnh rất khác với những gì thường tưởng tượng về đời sống tu viện Himalaya. Trên một khoảng sân rộng giữa cao nguyên, những cô gái trẻ đồng loạt đưa chân lên cao, giữ thăng bằng, tung những cú đá theo nhịp đếm, trong khi các Ni sư, Ni trưởng mặc áo choàng đỏ đi giữa những hàng người để sửa từng động tác. Không có tiếng chuông chùa hay những nghi thức trang nghiêm quen thuộc của tu viện trong khoảnh khắc ấy, thay vào đó là tiếng hô, tiếng bước chân và nhịp vận động dồn dập của một lớp học võ. 

Những người đứng lớp cũng không phải những huấn luyện viên thể thao thông thường, mà là các tỳ kheo Ni Phật giáo thuộc truyền thừa Drukpa, những người đã biến Kung Fu thành một phần trong đời sống tu tập và hoạt động xã hội của mình. Từ một sáng kiến ban đầu nhằm rèn luyện sức khỏe và khả năng tự vệ, Kung Fu dần trở thành biểu tượng cho một cách tiếp cận rất khác đối với đời sống tu viện: cơ thể khỏe mạnh để tâm trí vững vàng, và sức mạnh cá nhân cuối cùng phải được dùng để phục vụ người khác. Những tỳ kheo Ni ấy ngày nay được biết đến trên khắp Himalaya với cái tên giản dị nhưng đầy sức gợi: Kung Fu Nuns.

Những nữ tu Kung Fu thuộc truyền thừa Drukpa Kagyu, một nhánh của Phật giáo Tây Tạng có lịch sử khoảng một nghìn năm. Truyền thống này gắn với các bậc thầy Phật giáo Himalaya và ngày nay được dẫn dắt bởi Gyalwang Drukpa. Đối với người tìm hiểu văn hóa Ladakh, Drukpa không chỉ là tên của một dòng tu mà còn là chìa khóa để hiểu một mạng lưới tu viện, cộng đồng và hoạt động tâm linh trải rộng qua nhiều vùng của Himalaya – chính trong truyền thống ấy, vai trò của các nữ tu đã dần thay đổi mạnh mẽ trong vài thập niên gần đây.

Để hiểu vì sao hình ảnh ấy lại đặc biệt, cần bắt đầu từ chính Ladakh – vùng đất nằm ở phía bắc Ấn Độ, giữa những dãy núi cao của Himalaya và Karakoram. Ladakh thường được ví như “Tiểu Tibet” bởi ảnh hưởng sâu đậm của văn hóa Phật giáo Tây Tạng trong kiến trúc, nghệ thuật, ngôn ngữ và đời sống tinh thần của cư dân địa phương. Đây là một vùng đất có khí hậu khắc nghiệt với độ cao lớn, không khí loãng, lượng mưa ít và mùa đông kéo dài; những thung lũng có nguồn nước trở thành nơi tập trung phần lớn các khu dân cư và hoạt động nông nghiệp. Chính điều kiện tự nhiên ấy từng khiến Ladakh biệt lập với thế giới bên ngoài trong một thời gian dài, giúp nhiều tập quán truyền thống được duy trì qua nhiều thế hệ. Những ruộng lúa mạch nhỏ nằm cạnh dòng suối, những ngôi làng nép dưới chân núi, những lá cờ cầu nguyện bay trong gió và những tu viện xây trên sườn đá tạo nên một cảnh quan mà ngày nay du khách tìm đến để trải nghiệm một trong những không gian văn hóa đặc biệt nhất của Himalaya. Nhưng sự nổi tiếng ấy cũng đem đến những thay đổi lớn, khi du lịch phát triển, nhu cầu về nước, thực phẩm, điện năng và các dịch vụ dành cho du khách tăng lên, trong khi hệ sinh thái vốn rất mong manh của Ladakh không dễ dàng đáp ứng tốc độ phát triển đó, sự gia tăng du lịch đã góp phần làm trầm trọng thêm các vấn đề về rác thải, nguồn nước và sức ép lên môi trường địa phương.

Trong thế giới văn hóa ấy, tu viện không đơn thuần là một công trình tôn giáo để du khách ghé qua – đối với nhiều cộng đồng Himalaya, tu viện từng giữ vai trò quan trọng trong giáo dục, nghi lễ và đời sống cộng đồng, đồng thời là nơi lưu giữ nghệ thuật và ký ức văn hóa của cả vùng. Những nữ tu Drukpa xuất thân từ chính môi trường đó, phần lớn họ đến từ các vùng Himalaya đặc biệt là Ladakh, trong khi nhiều người hiện sống và luyện tập tại Druk Amitabha Mountain Nunnery ở Nepal. Mỗi người có một câu chuyện riêng về lý do lựa chọn đời sống tu hành nhưng họ cùng chia sẻ một quan niệm rằng việc trở thành tu sĩ không có nghĩa là tách mình hoàn toàn khỏi thế giới; nếu đời sống tâm linh hướng con người đến lòng từ bi thì lòng từ bi ấy phải được thể hiện bằng hành động cụ thể đối với cộng đồng và những sinh vật đang cùng tồn tại trên thế giới. Chính từ quan niệm ấy mà các nữ tu bắt đầu bước ra khỏi khuôn viên tu viện để tham gia vào những công việc mà trước đây người ta có thể không nghĩ đến khi nói về một cộng đồng nữ tu Phật giáo – cứu trợ thiên tai, chăm sóc động vật, tổ chức các chương trình y tế, lắp đặt năng lượng mặt trời, trồng cây, thu gom rác và giáo dục trẻ em.

Trong xã hội Himalaya truyền thống, cơ hội giáo dục và kinh tế dành cho phụ nữ từng rất hạn chế; chính hoàn cảnh ấy khiến Gyalwang Drukpa tìm cách mở rộng cơ hội cho các tỳ kheo Ni, không chỉ trong việc học giáo lý mà cả những kỹ năng cần thiết để họ có thể tự chủ và đóng góp cho cộng đồng. Năm 2008 – một bước ngoặt xảy ra khi các tỳ kheo Ni được bắt đầu đào tạo Kung Fu dưới sự hướng dẫn của một võ sư người Việt Nam, đây là một thay đổi đáng kể bởi việc tập luyện thể chất trước đó không phải là điều phổ biến đối với nữ tu trong truyền thống Phật giáo này.

Năm 2008 chỉ mười tỳ kheo Ni ban đầu được lựa chọn để bắt đầu học Kung Fu; mục tiêu khi ấy không phải tạo ra một đội biểu diễn nổi tiếng quốc tế, mà là giúp các tỳ kheo Ni khỏe mạnh hơn, tự tin hơn và có khả năng tự vệ. Sau nhiều năm luyện tập Kung Fu dần trở thành một phần quan trọng trong đời sống của cộng đồng này; điều thú vị là bản thân các tỳ kheo Ni cũng nhìn võ thuật theo một cách khác với quan niệm thông thường – từng động tác đòi hỏi sự tập trung, kiểm soát cơ thể và kỷ luật, những phẩm chất có thể hỗ trợ trực tiếp cho thiền định và đời sống tâm linh

Và Kung Fu chính thức xuất hiện trong hành trình này như được ghi nhận phổ biến là từ năm 2009, khi Gyalwang Drukpa đưa môn võ này vào chương trình dành cho các tỳ kheo Ni của truyền thống Drukpa. Ban đầu mục tiêu rất thực tế là giúp họ khỏe mạnh hơn và có khả năng tự vệ. Nhưng theo thời gian những gì họ nhận được từ Kung Fu vượt xa kỹ thuật chiến đấu, việc luyện tập đòi hỏi sức bền, sự tập trung, kỷ luật và khả năng kiểm soát cơ thể; những phẩm chất đó cũng hỗ trợ cho quá trình thiền định và tu tập tinh thần. Bởi vậy các tỳ kheo Ni không xem Kung Fu là thứ đối lập với Phật giáo. Với họ, vấn đề không nằm ở việc một động tác có phải là đấm hay đá, mà nằm ở mục đích người thực hiện nó. Sức mạnh không nhất thiết phải dẫn đến bạo lực; nó có thể trở thành khả năng bảo vệ bản thân, giúp đỡ người khác và vượt qua những hoàn cảnh khắc nghiệt. Từ đó Kung Fu trở thành một phần của đời sống thường nhật: luyện thân để rèn tâm, rèn tâm để có thể phụng sự.

Điều này đặc biệt rõ khi các tỳ kheo Ni bắt đầu tổ chức những lớp tự vệ cho các cô gái trẻ ở Ladakh; trong một chương trình kéo dài năm ngày, gần một trăm cô gái và phụ nữ trẻ từ 13 đến 28 tuổi, trong đó có cả những người đến từ các ngôi làng lân cận và một số cô gái Hồi giáo, đã tham gia tập luyện. Các buổi học không chỉ đơn giản là những động tác đấm, đá hay né tránh. Các nữ tu muốn các cô gái hiểu rằng sự tự tin cũng là một hình thức tự vệ. Có những người trẻ lớn lên trong môi trường mà phụ nữ được kỳ vọng phải im lặng, chịu đựng và đặt trách nhiệm gia đình lên trước bản thân; vì vậy việc đứng giữa một lớp học, hét lên, vận động cơ thể và học cách bảo vệ chính mình cũng đã là một bước thay đổi. Một số học viên chia sẻ rằng họ thường phải đi một mình vào ban đêm hoặc sẽ rời Ladakh để tiếp tục việc học sau trung học, nên những kỹ năng ấy có thể trở nên hữu ích trong đời sống thực tế.

Có một chi tiết nhỏ nhưng rất thú vị về đời sống của các tỳ kheo Ni – nhiều người trong số họ mang tên Jigme, một từ tiếng Tây Tạng có nghĩa là “không sợ hãi” hay “fearless”. Cái tên này nghe đặc biệt phù hợp với những người phụ nữ dành nhiều năm rèn luyện sức mạnh thể chất, sự tự tin và khả năng tự vệ. Nhưng “không sợ hãi” ở đây không nhất thiết có nghĩa là không bao giờ sợ; đúng hơn, nó gợi đến khả năng bước tiếp dù biết trước con đường phía trước có thể khó khăn.

Nhưng câu chuyện về Kung Fu Nuns không dừng lại ở việc phụ nữ học võ, một trong những điều khiến hành trình của họ đáng chú ý hơn là cách họ sử dụng chính sức mạnh thể chất ấy cho các hoạt động cộng đồng. Mỗi năm họ thực hiện những chuyến Eco-Pad Yatra, đi bộ hàng trăm dặm qua các vùng Himalaya để thu gom rác nhựa và nói chuyện với người dân về bảo vệ môi trường. Những chuyến đi như vậy không hề dễ dàng vì họ phải đối mặt với mưa, tuyết, gió mạnh, địa hình hiểm trở và điều kiện thời tiết thay đổi rất nhanh. Sau đó họ còn mở rộng hoạt động sang những chuyến Bicycle Yatra xuyên qua Ấn Độ và Nepal, kết hợp việc di chuyển bằng xe đạp với thông điệp về hòa bình và giao thông xanh; trong một vùng đất mà hệ sinh thái vốn mong manh lại đang chịu thêm sức ép từ du lịch, những hoạt động này khiến các nữ tu không còn chỉ là người sống bên trong tu viện, mà trở thành một phần tích cực của cộng đồng địa phương.

Mối quan hệ giữa họ với môi trường còn được thể hiện qua những chương trình trồng cây tại Ladakh. Những nữ tu từng tạm gác việc luyện Kung Fu để đi trồng cây liễu Ladakhi – một loài cây có vai trò trong việc giữ đất, bảo vệ nguồn nước và giảm tác động của xói mòn. Đối với một vùng núi thường xuyên phải đối mặt với lũ bùn, sạt lở và điều kiện khí hậu khắc nghiệt, một hàng cây nhỏ có thể mang ý nghĩa lớn hơn rất nhiều so với vẻ ngoài của nó. Các nữ tu từng tham gia một sự kiện trồng cây lập kỷ lục Guinness, nhưng điều họ nhấn mạnh không phải là con số hay danh hiệu; kỷ lục chỉ là thứ thu hút sự chú ý của truyền thông; điều quan trọng hơn theo cách họ nhìn nhận là mỗi cái cây được trồng xuống đều góp một phần vào việc phục hồi môi trường. Tinh thần đó cũng phù hợp với thông điệp của “Live to Love” – sống để yêu thương, nhưng tình yêu ở đây không phải một khái niệm trừu tượng mà được thể hiện bằng những công việc rất cụ thể.

Một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất của Kung Fu Nuns lại diễn ra ngay trong một không gian tưởng như không liên quan đến võ thuật – sân tu viện Hemis. Hemis là một trong những tu viện nổi tiếng nhất Ladakh và là nơi diễn ra Hemis Festival, lễ hội Phật giáo thu hút đông đảo người dân địa phương cũng như du khách. Trong nhiều thế hệ những nghi lễ và các điệu múa Cham được trình diễn tại đây đã trở thành một phần quan trọng của đời sống văn hóa Ladakh. Năm 2026 sau khoảng 350 năm lịch sử của lễ hội, các tỳ kheo Ni Kung Fu lần đầu tiên bước vào sân thiêng của Hemis với tư cách những người biểu diễn; họ thực hiện màn trình diễn Kung Fu trước đông đảo khán giả, tạo nên một hình ảnh đặc biệt rằng những động tác võ thuật hiện đại của các tỳ kheo Ni xuất hiện trong chính không gian cổ xưa của một tu viện Phật giáo Himalaya. Có thể nói trong lịch sử khoảng 350 năm của Hemis Festival, năm 2026 đánh dấu lần đầu tiên các tỳ kheo Ni Kung Fu được biểu diễn trong sân thiêng của tu viện; họ đã xuất hiện trước hàng nghìn người, trong chính không gian vốn từ lâu gắn với các hoạt động trình diễn nghi lễ của các tu sĩ nam.

Điều thú vị là bản thân các tỳ kheo Ni không muốn khoảnh khắc ấy trở thành một “chiến thắng” quá lớn; họ cho rằng điều đáng mừng nhất sẽ là một ngày nào đó việc một tỳ kheo Ni biểu diễn Kung Fu tại Hemis không còn được xem là chuyện đặc biệt nữa. Nếu ba mươi năm sau một cô bé Ladakh nhìn thấy những người phụ nữ bước vào sân tu viện, luyện võ, giảng dạy hay làm bất cứ công việc nào họ có khả năng làm mà không hề cảm thấy đó là điều bất thường, thì khi ấy sự thay đổi mới thực sự hoàn thành. Vì vậy lần đầu tiên xuất hiện tại Hemis có thể là một dấu mốc lịch sử, nhưng với họ, đó chỉ nên là điểm khởi đầu.

Giữa những dãy núi khổng lồ, những con đường quanh co và những tu viện cổ kính, bạn có thể bắt gặp những tỳ kheo Ni đang tập Kung Fu trên một khoảng sân đầy nắng. Họ không luyện tập để chứng minh rằng mình mạnh hơn ai – họ luyện tập để cơ thể đủ khỏe, tinh thần đủ vững và trái tim đủ rộng để bước ra ngoài kia. Bởi với Kung Fu Nuns, sức mạnh chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó được dùng để bảo vệ, để giúp đỡ và để phụng sự; và giữa một vùng đất mà con người từ bao đời nay đã phải học cách sống thật tiết kiệm với nước, với đất và với chính những gì thiên nhiên ban tặng, có lẽ đó cũng là một bài học rất Ladakh: sống không chỉ để tồn tại giữa núi cao, mà còn để làm cho thế giới quanh mình tốt đẹp hơn một chút.