Dù không cao nhất, không dữ dội nhất, nhưng Núi Sinai (Jabal Musa) lại là ngọn núi nơi lịch sử thiêng liêng của ba tôn giáo lớn gặp nhau – vậy điều gì đã khiến ngọn núi này quan trọng tới vậy?

Giữa bán đảo Sinai khô cằn của Ai Cập, Jabal Musa (جبل موسى – Núi của Môsê) vươn lên ở độ cao khoảng 2.285 mét so với mực nước biển. So với các đỉnh lân cận, ngọn núi này không phải cao nhất cũng không hùng vĩ nhất: ngay cạnh đó là Núi Thánh Catarina (Jabal Katrina) cao khoảng 2.642 mét, được xem là đỉnh cao nhất của Ai Cập hiện nay. Tuy nhiên, Jabal Musa lại mang một vị thế đặc biệt, không phải vì địa hình mà vì ý nghĩa biểu tượng và tôn giáo vượt xa hình khối vật chất của nó. Trong nhiều thế kỷ ngọn núi này đã trở thành một trong những trục trung tâm của ký ức thiêng liêng chung của Do Thái giáo, Ki-tô giáo và Hồi giáo.

Về mặt địa chất, khu vực núi Sinai là một phần của khiên Ả Rập-Nubia (Arabian-Nubian Shield), một trong những cấu trúc địa chất cổ nhất còn lộ thiên trên bề mặt Trái Đất. Các loại đá chủ yếu tại Jabal Musa và vùng lân cận bao gồm granite kiềm, syenogranite, diorite, cùng với các tàn tích của hoạt động núi lửa cổ đại. Phần lớn các đá này được hình thành trong khoảng 600~900 triệu năm trước vào cuối Tiền Cambri khi các mảng kiến tạo cổ va chạm và hợp nhất.

Địa hình nơi đây mang đặc trưng của đá cứng, sắc cạnh, nghèo đất mùn, lượng mưa cực thấp và biên độ nhiệt ngày~đêm lớn. Chính sự khắc nghiệt này đã tạo nên một không gian gần như “trần trụi” mà mọi sự sống đều hiện ra rõ ràng và mong manh. Đối với nhiều truyền thống tôn giáo thì chính sự khô cằn ấy lại được nhìn như điều kiện thuận lợi cho tĩnh lặng, khổ hạnh và mặc khải.

Trong lịch sử hiện đại thì khu vực núi Sinai từng là vùng tranh chấp chiến lược, sau Chiến tranh Sáu Ngày năm 1967, toàn bộ bán đảo Sinai bao gồm khu vực Jabal Musa và Tu viện Thánh Catarina nằm dưới sự kiểm soát của Israel. Tình trạng này kéo dài cho đến khi Hiệp định Hòa bình Ai Cập-Israel năm 1979 được ký kết, theo đó Sinai được trao trả lại cho Ai Cập theo từng giai đoạn, hoàn tất vào năm 1982. Từ đó đến nay khu vực này thuộc chủ quyền Ai Cập, đồng thời được bảo vệ như một vùng có giá trị tôn giáo và văn hóa đặc biệt.

Theo truyền thống Do Thái giáo, Ki-tô giáo và Hồi giáo, núi Sinai (thường được đồng nhất với Jabal Musa trong truyền thống địa phương) là nơi ngôn sứ Môsê nhận Mười Điều Răn từ Thiên Chúa. Dù các học giả hiện đại vẫn còn tranh luận về vị trí chính xác của “Sinai” trong Kinh Thánh, Jabal Musa đã được tôn kính như địa điểm truyền thống ít nhất từ thế kỷ IV sau Công nguyên.

Ngày xưa khi dân Israel còn là nô lệ ở Ai Cập, có một người chăn cừu tên là Môsê đang sống lặng lẽ trong sa mạc. Một hôm khi ông dẫn đàn cừu lên sườn núi, ông nhìn thấy một bụi gai bốc cháy, nhưng lạ thay, lửa cháy mà bụi gai không bị thiêu rụi. Môsê tò mò bước lại gần thì nghe một tiếng gọi bảo ông dừng lại và cởi dép ra vì nơi ông đang đứng đã trở thành đất thánh. Tiếng ấy cho ông biết Thiên Chúa đã thấy cảnh khổ cực của dân Israel và chọn chính Môsê để trở về Ai Cập, đối diện với vua Pharaô và dẫn dân ra khỏi cảnh nô lệ. Môsê sợ hãi vì ông không giỏi ăn nói và không nghĩ mình đủ khả năng, nhưng Thiên Chúa hứa sẽ ở cùng ông. Sau nhiều biến cố, Môsê dẫn dân Israel rời khỏi Ai Cập băng qua sa mạc và tiến đến núi Sinai. Tại đây trong mây mù và sấm sét, Thiên Chúa gọi Môsê lên núi và trao cho ông Mười Điều Răn – mười quy tắc căn bản dạy con người cách sống: biết kính trọng Thiên Chúa, biết tôn trọng cha mẹ, không giết người, không trộm cắp, không nói dối. Định hình toàn bộ hệ thống luật lệ của Do Thái giáo và Ki-tô giáo sau này.

Còn trong Hồi giáo, câu chuyện này được kể lại với một số điểm nhấn khác dù cốt lõi vẫn giống nhau. Môsê được gọi là Mūsā và ông là một trong những ngôn sứ được nhắc đến nhiều nhất trong Qur’an. Khi Mūsā nhìn thấy ngọn lửa trên núi (thường được gọi là Ṭūr Sīnā’ hoặc Ṭūr Sīnā’) ông đến gần với ý định xin lửa sưởi ấm cho gia đình, nhưng từ nơi ngọn lửa ấy Allah gọi ông và truyền cho ông cởi dép, vì ông đang ở thung lũng thiêng Ṭuwā. Allah khẳng định Ngài là Đấng Duy Nhất, sai Mūsā trở về Ai Cập để giải phóng dân Israel và đối diện với Pharaô, kẻ tự xưng là thần. Khác với Kinh Thánh, Kinh Qur’an nhấn mạnh mạnh mẽ đến sứ mạng ngôn sứ và sự vâng phục tuyệt đối của Mūsā hơn là tiến trình hình thành Lề Luật chi tiết.

Ngay phía bắc chân núi là Tu viện Thánh Catarina, được xây dựng vào khoảng năm 530~565 sau Công nguyên dưới triều đại Hoàng đế Justinianus I của Đế quốc Byzantine. Tu viện này được đặt dưới sự bảo trợ của Thánh Catarina thành Alexandria và được xây dựng quanh khu vực được truyền thống xác định là Bụi Gai Cháy (Burning Bush) trong Kinh Thánh Cựu Ước sách Xuất Hành. Tu viện Thánh Catarina ngày nay được xem là một trong những tu viện Ki-tô giáo cổ nhất trên thế giới còn hoạt động liên tục và là trung tâm của Giáo hội Chính Thống tự trị Núi Sinai. Nơi đây cũng lưu giữ một trong những bộ sưu tập bản thảo cổ quan trọng nhất thế giới chỉ đứng sau Thư viện Vatican.

Trên đỉnh Jabal Musa hiện nay có hai công trình tôn giáo nhỏ nhưng mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc như Nhà nguyện Chính Thống giáo Hy Lạp, được xây dựng năm 1934 trên nền một nhà thờ nhỏ có từ thế kỷ XVI. Một nhà thờ Hồi giáo có niên đại muộn hơn, phản ánh sự tôn kính của Hồi giáo đối với ngôn sứ Mūsā (Môsê). Gần đó là một hang đá mà theo truyền thống được cho là nơi Môsê đã chờ đợi trong thời gian cầu nguyện và chay tịnh trước khi nhận các điều răn. Dù không có bằng chứng khảo cổ xác quyết thì địa điểm này vẫn được các tín đồ thuộc nhiều tôn giáo đến viếng thăm trong tinh thần kính trọng.

Từ những thế kỷ đầu của Ki-tô giáo thì vùng núi Sinai đã thu hút các ẩn sĩ và tu sĩ tìm đến để sống đời cầu nguyện và khổ hạnh. Trước khi tu viện được xây dựng thì khu vực này rải rác các hang động và nơi cư trú đơn sơ của các ẩn tu. Việc Hoàng đế Justinianus cho xây dựng tu viện không chỉ nhằm bảo vệ các tu sĩ trước những nguy hiểm từ sa mạc mà còn để thiết lập một trung tâm tôn giáo ổn định tại nơi được xem là thánh địa.

Trải nghiệm leo núi ngắm bình minh tại Sinai

Hiện nay, việc leo núi Sinai thường bắt đầu vào ban đêm, khoảng từ nửa đêm đến rạng sáng. Mọi người sẽ rời nơi lưu trú tại khu vực tu viện và tiến về chân núi trong bóng tối dưới sự hướng dẫn của người Bedouin địa phương. Con đường leo chủ yếu là lối mòn sỏi đá, thoai thoải dần rồi dốc lên với nhiệt độ ban đêm có thể xuống khá thấp, đặc biệt vào mùa đông.

Trong bóng tối ban đầu thì tầm nhìn khá hạn chế, nhưng khi mắt dần quen, bầu trời đầy sao và những khối núi lớn hiện ra rõ nét, tạo nên cảm giác không gian cao, rộng và tĩnh. Trên đường thì người leo có thể bắt gặp các nhóm du khách khác, lạc đà, lừa thồ hàng, và đôi khi cả chó hoang – tất cả cùng di chuyển trong một nhịp điệu chậm và đều.

Sau khoảng hai đến ba giờ leo, với nhiều điểm nghỉ ngắn, người leo sẽ đến đỉnh núi. Khi mặt trời bắt đầu mọc, ánh sáng lan dần trên đường chân trời, nhuộm bầu trời bằng các gam hồng, tím, cam và đỏ, làm lộ rõ cấu trúc gồ ghề của các dãy núi xung quanh. Trong khoảnh khắc đó không gian sa mạc khô cằn dường như trở nên mềm hơn, và người đứng trên đỉnh núi có thể cảm nhận rõ vì sao nơi này, suốt nhiều thế kỷ, đã được xem là điểm giao thoa giữa đất và trời.